Het Nationaal Preventieakkoord: betrekkelijke zorg om gezondheid jeugd

2 december 2018

Frappant hoe in de Nederlandse politiek enerzijds sinds 2006 is gekozen voor marktwerking in de zorg en hoe anderzijds geheide voorstanders van dit beleid de verantwoordelijke minister onder vuur nemen als hij niet ingrijpt bij de sluiting van enkele ziekenhuizen. ‘Dit had voorkomen moeten worden!’, riep Sybrand Buma begin november stoer naar zijn partijgenoten. Alsof het vanzelf spreekt dat, wanneer en hoe de staat ingrijpt in een tijd van deregulering en terugtredende overheid en alsof Buma en zijn partij dit beleid niet van harte verdedigen.

Klein actueel voorbeeldje. Onder druk van de kritiek van politie, artsen, burgemeesters en van de Onderzoeksraad voor Veiligheid besloot een meerderheid van de Tweede Kamer begin deze zomer dat gemeenten zelf mogen beslissen of ze vuurwerk tijdens de jaarwisseling verbieden. De gemeenten lieten meteen weten dat zij dit probleem niet kunnen oplossen. De VNG sprak over een waterbedeffect en voorzag ‘vuurwerktoerisme’ – als het in stad A niet mag, gaan de overwegend jeugdige knalliefhebbers naar de naburige stad B. Inmiddels blijkt hoe dit besluit uitpakt. Afgelopen weekend berichtte Trouw dat gemeenten op hun beurt de verantwoordelijkheid voor een veilige jaarwisseling bij de burgers zelf leggen. Die kunnen een ‘vuurwerkvrije zone’ uitroepen. Uiteraard op basis van vrijwilligheid; handhaven door de politie zit er niet in. ‘We gaan uit van de kracht van de burger zelf’, schrijft de Haagse burgemeester Pauline Krikke. Het waterbedeffect en het vuurwerktoerisme zullen er allerminst door afnemen evenmin als de risico’s voor jongeren en nietsvermoedende omstanders.

Minstens zo frappant is dat het geloof in deregulering en in de ‘gezondmakende’ werking van de markt weinig afdoet aan het gelijktijdig geloof in preventie, generalepreventie wel te verstaan, gericht op de gezondheid van de gehele bevolking. Dat er in de Nederlandse politiek, ondanks de mantra van de terugtredende overheid, in elk geval retorisch veel waarde wordt toegekend aan generale preventie, bleek nog weer eens eind november bij de presentatie van het Nationaal Preventieakkoord, dat als doel stelt dat roken, drinken en overgewicht  worden aangepakt. Het RIVM deed een quick scan en concludeerde dat alleen voor het ontmoedigen van roken de ambities ‘mogelijk realiseerbaar’ zijn. Echter: ‘voor jongeren (en zwangere vrouwen) geldt dat niet.’ De doelen voor de aanpak van alcoholgebruik en overgewicht zullen met de afspraken die nu gemaakt zijn zeker niet worden gehaald. Logisch:t roken wordt fors duurder, maar de accijns op alcoholhoudende dranken, suikerhoudende frisdrank en nog een flink aantal schadelijke producten gaat niet omhoog en suikerarme frisdranken worden niet goedkoper. Bovendien, dit kabinet heeft de BTW op groente en fruit dit jaar zelfs verhoogd en weigert blurring– drankverkoop in de boekhandel en de kledingzaak, bij de kapper en in de koffieshop – een halt toe te roepen.

In de media lag de focus bij de analyse van het akkoord vooral op de beperkte meetbaarheid van allerlei maatregelen. Doorslaggevend lijkt echter de politieke haalbaarheid. Jaap Seidell, hoogleraar Voeding en gezondheid aan de VU, wijst erop dat het WHO-rapport ter bestrijding van kinderobesitas, dat in 2017 is aangenomen en aan de uitvoering waarvan Nederland is gehouden, in de gesprekken ogenblikkelijk terzijde werd geschoven. ‘We gaan zo min mogelijk opleggen, we vertrouwen op de eigen kracht van de burgers’, heet het dan. Ook bij dit soort beleid is duidelijk dat het kabinet behalve de druk van Unilever c.s. ook nog eens de druk van de uiterst rechtse kant van het politieke spectrum ervaart. Zo twitterde de PVV bij monde van Fleur Agema: ‘Zo eist het kabinet dat we leven. Dat bepalen we zelf wel!’

Het is aardig dit extreme ‘bepalen we zelf wel’-standpunt af te zetten tegen een extreme positie aan de andere zijde. Zo vindt voedingsdeskundige Martijn Katan dat veganisten goed bezig zijn met hun gezondheid, maar het kan nog beter en daar ziet hij een taak voor de overheid. Hij wil dat de overheid regels stelt aan de samenstelling van veganistische voedingsmiddelen: er moet jodium worden toegevoegd aan alle biologische brood en vlees en melkvervangers moeten worden verrijkt met vitaminen D, B12, calcium, jodium en omega-3 vetzuren. Het ingewikkelde is dat, zoals collega Levering opmerkt, de tijden veranderen en de meningen ook. We beginnen anders te kijken naar vuurwerk en Zwarte Piet, we zetten geen sigaretten meer op tafel als teken van gezelligheid en misschien lopen we wel eens binnen bij een Vegan Junkfood Bar.

Voor mij slaat Katan door, maar moeten ook de radicale critici van het Preventie Akkoord met betere argumenten komen. Bedenk dat midden jaren ’30 – naar het voorbeeld van Engeland – de schoolmelkregeling werd ingevoerd. Jazeker, het ging hier om een combinatie van economische en gezondheidsargumenten; groei- en gezondheidsbevordering hand in hand met bestrijding van boterberg en melkplas. En denk aan de fluoridering van drinkwater en keukenzout in 1960 – naar het voorbeeld van de VS, jaren ’30 – en hoe daarmee na uitvoerige discussie midden jaren ’70 weer werd gestopt. Redelijke argumenten bij de invoering; nieuwe redelijke argumenten bij de relativering cq beëindiging.

Jeugdbescherming: op pad met een raadsonderzoeker (2)

1 december 2018

Raadsonderzoeker is een pedagogisch bijzonder uitdagend beroep. Het gaat immers om bemoeienis met opvoeding en verzorging van kinderen in gezinnen. Dat ervaren ouders en kinderen als privé en ligt dus per definitie gevoelig, temeer daar het oordeel van de raadsonderzoeker vergaande gevolgen kan hebben. Een van de spannende kwesties voor de raadsonderzoeker betreft het risico van ‘perfectionisme‘ – het gevaar dat ouders de maat wordt genomen aan de hand van een specifieke opvatting van goede zorg en opvoeding. Dit kan onder meer betrekking hebben op opvattingen over verzorging en veiligheid. De volgende casus laat niet alleen zien hoe in de praktijk met vragen betreffende dit laatste punt kan worden omgegaan, maar geeft ook aanleiding om op de condities en het karakter van overheidsbemoeienis te reflecteren.[*]

Onverzorgd en onveilig

Het gaat om een gezin bestaande uit moeder, een dochter van 18 en drie meisjes van 15, 10 en 6 jaar. Ieder kind heeft een andere vader; met geen van deze vaders is er contact. De directrice van de school waar de 15-jarige naar toe gaat, meldt een waslijst van klachten. Het meisje zou op school gepest worden, omdat ze er weinig verzorgd en onhygiënisch bijloopt en het meisje zou vaak ziek, lusteloos en moe zijn. Moeder zou hier niet alleen onvoldoende oog voor hebben, ze zou ook contact weigeren en grote weerstand hebben tegen hulpverlening. Moeder zou ruzie maken met de directrice en met andere ouders op het schoolplein; en ze weigert verder contact met de directrice. En tot slot meldt de directrice dat het gezin in een stacaravan woont, die vies, ongezond en onveilig zou zijn.

Continue reading

Focus op veiligheid kind onder druk in integrale gezinsaanpak

23 november 2018

Op 20 november – de Internationale Dag voor de Rechten van het Kind – presenteerde Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer de resultaten van haar tweede ‘Kinderrechtentour’. Vanaf begin oktober reisde ze door Nederland om met tientallen kinderen en jongeren te spreken. Daarnaast vulden enkele duizenden kinderen en jongeren een online vragenlijst over hun leven in. In overeenstemming met ander recent onderzoek bevestigt de Kinderrechtentour opnieuw het beeld dat het met de meeste kinderen in Nederland goed gaat. Zij beoordelen hun leven met een 7,7. De overgrote meerderheid van de Nederlandse jeugd is gelukkig en blij met hun relatie met ouders, vrienden en klasgenoten, ook al ervaren kinderen meer druk op school. Zo is de afgelopen vier jaar het percentage dat aangeeft veel steun te ervaren van hun ouders zelfs nog verder gestegen naar ruim 75 procent. Ook in internationaal vergelijkend onderzoek komt steeds dit bijzonder positieve beeld van het welbevinden van de Nederlandse jeugd naar voren. Continue reading

Come on Rutte!

21 november 2018

De laatste tijd haalt ‘de slimste mens’ van Nederland, Klaas Dijkhoff, regelmatig het nieuws met vrij domme, of zelfs erg domme voorstellen. Pleitte de oud-staatssecretaris van Veligheid en Justitie er twee maanden geleden bijvoorbeeld voor om criminaliteit in probleemwijken voortaan dubbel zwaar te bestraffen – door Denk adequaat geduid als ‘PVV-corvee’ – , onlangs opperde hij een demonstratieverbod tijdens de drie weken dat Sinterklaas in het land is. Als het zonodig moet, ‘zet ze dan maar op een industrieterrein’. Gelukkig was premier Rutte, alhoewel niet loepzuiver, toch wel iets scherper op dit principiële punt door het recht op demonstratie ‘absoluut’ en ‘onderdeel van de democratie’ te noemen en door uit te halen naar ‘aso’s’, ‘volstrekte malloten’ en hooligans die ‘totaal doorgesnoven en onder de alcohol de openbare orde schenden’. Maar zoals van meerdere kanten opgemerkt, nam de premier de afgelopen dagen niet onomwonden stelling tegen de racistische incidenten, door de herhaalde uitspraak dat zich aan beide kanten ‘extremen’ bevinden. Terecht werd er door sommigen op gewezen dat dit helaas een beetje pijnlijk in de buurt komt van de opstelling van president Trump na de racistische rellen in Charlottesville. Continue reading

Jeugdbescherming: op pad met een raadsonderzoeker (1)

12 november 2018

Raadsonderzoeker is een pedagogisch bijzonder uitdagend beroep. Het gaat immers om bemoeienis met opvoeding en verzorging van kinderen in gezinnen. Dat ervaren ouders en kinderen als privé en ligt dus per definitie gevoelig, temeer daar het oordeel van de raadsonderzoeker vergaande gevolgen kan hebben. Een van de spannende kwesties voor de raadsonderzoeker betreft het risico van ‘perfectionisme‘ – het gevaar dat ouders de maat wordt genomen aan de hand van een specifieke opvatting van goede opvoeding. Dit kan bijvoorbeeld betrekking hebben op kwesties met een religieuze lading, een bijzonder vrije of juist opvallend rigide opvoedingsstijl, inschattingen van een gebrek aan oog voor het kind, maar ook met verschillende opvattingen over hygiëne en uiterlijke verzorging. Onderstaand voorbeeld laat fraai zien hoe in de praktijk met een confrontatie rond dit laatste punt goed kan worden omgegaan.[*]

Vies

Een tiener die met ruzie van huis is gelopen en nu elders wordt opgevangen, meldt dat hij zich zorgen maakt om zijn jongere zusje dat nog bij zijn vader woont. Hij heeft twee klachten. Volgens hem groeit ze op in een vies huis en heeft ze oude kleren aan. Bovendien zou haar vader alleen maar dingen met haar ondernemen die hij zelf leuk vindt – vader fokt duiven, kippen en konijnen en hij neemt zijn dochter geregeld mee naar dierenmarkten. Continue reading

Het kinderpardon de nieuwe dividendbelasting?

7 november 2018

De manier waarop BNN-presentator Tim Hofman fractieleiders overviel met een draaiende camera en een klein jongetje voor zijn filmpje Terug naar je eige land deugt niet. Het is niet alleen te weinig stijl en te veel Rutger Castricum. Het is nog een flink graadje erger, omdat de kans groot was dat de negenjarige Nemr, die als uitgeprocedeerde asielzoeker dreigt te worden uitgezet naar Irak, door deze overvalstrategie extra zou worden beschadigd vanwege onbesuisde uitspraken van de overvallen politici. Continue reading

Ouderlijk gezag voor meer dan twee ouders in belang van het kind?

2 november 2018

Politiek Den Haag zit in zijn maag met het voorstel van de Staatscommissie Herijking Ouderschap om het mogelijk maken dat drie of vier volwassenen juridisch ouderschap en gezag krijgen over een kind. Direct bij de ontvangst van het rapport twee jaar geleden zei toenmalig minister Ad van der Steur (VVD) dat Nederland op dit gebied ‘best een gidsland mag zijn.’ D66-Kamerlid Vera Bergkamp riep het kabinet op hiermee ‘niet langer te treuzelen’. CDA en CU hebben daarentegen grote aarzelingen. Het kabinet besloot de beslissing voor zich uit te schuiven en op enkele punten nader onderzoek te laten doen. De uitkomsten daarvan worden later dit jaar verwacht. Zeker gezien de behoefte van D66 om zich tenminste op dit punt te kunnen profileren is het niet uitgesloten dat binnenkort op een besluit wordt aangestuurd, door het kabinet of door de Tweede Kamer. Het is te hopen, dat in dat geval niet wordt gekozen voor het radicale voorstel van de Staatscommissie, maar voor een genuanceerd compromis. Continue reading

Extra geld voor ‘Eigen Kracht’?

21 oktober 2018

In reactie op mijn recente kritische blogs over ‘Eigen Kracht’ kreeg ik de afgelopen weken van verschillende kanten bericht dat lokaal extra gelden beschikbaar worden gesteld om nog actiever dan tot op heden met EKC’s te gaan werken … De managers die met dergelijke voorstellen komen zouden eerst twee dingen moeten doen.

Allereest zouden zij – zeker als het om jeugdzorg gaat – alsnog ogenblikkelijk het WODC-rapport De inzet van familienetwerkberaden in de preventieve jeugdbescherming uit 2016 moeten bestuderen, al was het maar de samenvatting. Dan worden zij er met de neus op gedrukt dat dergelijke netwerkbijeenkomsten onder de huidige condities geen meerwaarde hebben, niet tot betere bescherming van onder toezicht gestelde kinderen leiden, noch tot minder inzet van professionele zorg, en dat als zo’n bijeenkomst al tot een plan leidt dit meestal enkele maanden later al niet meer functioneert, soms leidt tot verlenging van de OTS en vaak uiteindelijk tot hogere kosten. Continue reading

Rechter corrigeert doorschuiven zorgenkind

16 oktober 2018

De laatste jaren doet zich een verontrustende stijging voor van het aantal suïcides bij jongeren. In juli maakte het CBS bekend dat zich vorig jaar 81 jongeren onder de twintig van het leven hadden beroofd, 33 meer dan het jaar ervoor. Minstens zo verontrustend is dat zich een vergelijkbare stijging voordoet in de jeugdhulp. Betrof het vier jaar geleden tien jongeren die bekend waren bij hulpverleners, vorig jaar ging het om negentien jongeren, waarvan vijf in een gesloten jeugdhulpinstelling. Vlak voor de zomer concludeerde de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd na onderzoek van een zelfdoding van een jongen in een gesloten jeugdzorginstelling, dat voor de jeugdhulp als geheel op dit punt een forse verbetering noodzakelijk was. Het zou gaan om jongeren met complexe meervoudige problematiek die onvoldoende passende hulp was geboden. Continue reading

Heeft ‘Eigen Kracht’ wel oog voor het kind?

 

9 oktober 2018

Zoals gebruikelijk ontving ik afgelopen vrijdag weer een opwekkende weekafsluiting van Hedda van Lieshout van de Eigen Kracht Centrale. Dit bericht en de reactie van Van Lieshout op het interview met Evelien Tonkens in de NRC deden me terugdenken aan mijn ervaringen met de aanpak die zij en haar organisatie propageren. Zestien jaar geleden verbleef ik enkele maanden als visiting fellow op de Australian National University te Canberra en op Victoria University te Wellington (NZ). Ik maakte een tour door beide landen down under om op diverse plaatsen de bundel Punishing Juveniles te presenteren die ik net samen met de Engelse rechtsfilosoof Anthony Duff had gepubliceerd. Maar ik ging er vooral heen om ter plekke op uiteenlopende locaties en met verschillende gidsen en collega-onderzoekers de praktijk van restorative justice en met name van de zogeheten Family Group Conferences (FGC) te bestuderen, een van de onderwerpen in ons boek. Ik was nieuwsgierig naar de praktijk in beide ‘voorbeeld’-landen, door Van Lieshout c.s. beschouwd als het Mekka van hun aanpak. Continue reading