Toezicht in jeugdbescherming is volledig uit de hand gelopen

23 september 2018

Er is over de hele linie groeiende weerstand tegen de overstelpende controlezucht op het gebied van zorg en onderwijs. Zo Iiepen de leerkrachten de afgelopen jaren te hoop tegen het lerarenregister, een plan uit 2012 van het vorige kabinet waarvan staatssecretaris Sander Dekker in 2015 de registratie verplicht wilde stellen en welke verplichting op 1 juli dit jaar zou ingaan. Vlak voor die datum kondigde minister Arie Slob aan helemaal opnieuw te willen beginnen. De leerkrachten voelden zich niet vertegenwoordigd door de Onderwijscoöperatie die de regels voor het register opstelde. Hun kritiek richtte zich vooral op de ‘afvinklijst’. De Onderwijsraad noemde het register een ‘technisch-bureaucratische exercitie’.

De huisartsen startten in 2015 een actie onder de titel Het Roer Moet Om. Zij vroegen aandacht voor de enorm toegenomen regeldruk en administratieve overlast in de zorg, de niet aflatende stroom van inspecties en de eis om over van alles en nog wat lijstjes na te lopen en af te vinken. Via een Schrapwet moest het mogelijk worden om overbodige regels in de zorg te schrappen. Ze hebben inmiddels afgedwongen dat de verwijsmogelijkheden naar de ggz zijn vereenvoudigd, herhaalverwijzingen naar paramedici zijn vervallen en dat een groot aantal formulieren inderdaad is geschrapt en andere formulieren, zoals voor het vergoeden van zorg aan onverzekerden, zijn vereenvoudigd.

De laatste jaren is, onder meer via diverse rapporten van de WRR, steeds duidelijker geworden dat de door diverse kabinetten ingezette deregulering en marktwerking ironisch genoeg gepaard is gegaan met een enorme toename van controle en heeft geleid tot een opmars van toezichthouders. ‘Als het niet de minister of Kamer is die alsnog in de vrije regelruimte stapt, dan zijn het wel andere instituties die met eigen (technocratische) regels in het gat springen dat door de wetgever juist is opengelaten’, constateerde Meike Bokhorst een jaar geleden.  Zoals de Onderwijscoöperatie regels voor het lerarenregister ging opstellen, zo ging in de zorg behalve de inspectie en de nieuw opgerichte Nederlandse Zorgautoriteit ook het zelfstandig bestuursorgaan Zorginstituut Nederland voortvarend aan de slag met de ontwikkeling van afvinklijsten omtrent standaarden voor kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid. Dieptepunt in deze trend vormde het moment waarop de Inspectie voor de Gezondheidszorg zelf onder verzwaard ministerieel toezicht werd gesteld (2013), naar aanleiding van het feit dat de allang omstreden neuroloog Jansen Steur zonder tuchtrechtzaak zijn praktijk in Duitsland bleek te hebben voortgezet.

Als er echter een gebied is waar de regeldruk sinds 2015 werkelijk totaal uit de hand is gelopen, dan is dat de jeugdbescherming. Een van de doelen van de Jeugdwet was volgens de Memorie van Toelichting ‘meer ruimte voor professionals, door de regeldruk serieus terug te dringen.’ In feite is precies het omgekeerde gebeurd. Het huidige systeem van tucht, toezicht en kwaliteitsbewaking voor de jeugdbescherming schiet zijn doel grandioos voorbij. Het leidt eerder tot kwaliteitsvermindering dan -verbetering, zoals Adri van Montfoort onlangs terecht heeft opgemerkt.

Eind vorig jaar heeft hij in een fraai overzicht op een rijtje gezet wie er allemaal toezien op het werk van de jeugdbeschermer. Dat is allereerst de Gecertificeerde Instelling die erop toeziet dat de jeugdbeschermer goede kwaliteit werk levert. Dan is er uiteraard de onafhankelijke rechter die niet alleen de belangrijkste beslissingen op het gebied van de jeugdbescherming neemt, maar ook gaat over de geschillenregeling en daarmee het werk van de jeugdbeschermer beoordeelt. Daarnaast dient de Raad voor de Kinderbescherming te beoordelen of een ondertoezichtstelling al dan niet terecht beëindigd wordt. Als ouders ontevreden zijn over de manier waarop de gezinsvoogd werkt, kunnen zij een klacht indienen bij de onafhankelijke klachtencommissie. Dan is er uiteraard de inspectie als officiële toezichthouder. Daarnaast ziet het Keurmerkinstituut toe op de certificering waarbij een schema met meer dan 80 vinkjes wordt gehanteerd en ziet de Stichting Kwaliteitsregister Jeugd toe op de registratie van alle beroepskrachten die werken op basis van de Jeugdwet. In dat kader is sinds 2015 een tuchtrecht voor jeugdbeschermers ingevoerd. Aangezien de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de jeugdbescherming met de decentralisatie over is gegaan naar de gemeente en de jeugdwet inkoop van jeugdzorg op basis van contract vooropstellen, stellen gemeenten eisen waaraan Gecertificeerde Instellingen en dus de jeugdbeschermers van de GI moeten voldoen, zoals werken op basis van richtlijnen, protocollen en formulieren van de gemeente.

Dit geheel van tucht, toezicht en kwaliteitscontrole in de jeugdbescherming overziende concludeert Van Montfoort dat het huidige stelsel van toezicht niet een klein beetje teveel regels voor de praktijk is, maar een ‘mismatch in een onvoorstelbare orde van grootte.’ Hij stelt dat op korte termijn een vereenvoudiging nodig is in het geheel van kwaliteitseisen en financiering. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid moet met de gemeente en de inspecties afspraken maken waarmee bizarre effecten van het huidige systeem worden voorkomen. Tegelijkertijd maakt hij echter duidelijk dat voor de belofte van de regering van ‘meer ruimte voor de professionals door de regeldruk serieus terug te dringen’ een veel diepgaander en fundamenteler verandering nodig is.

‘Eigen Kracht’ past toontje lager

19 september 2018

Een moeder zoekt hulp. Zij kampt met burn-out klachten en haar dochtertje vertoont gedragsproblemen. Moeder. De gemeente stelt een ‘meedenk- bijeenkomst’ voor waar familie en kennissen van moeder oplossingen kunnen aandragen of hulp kunnen aanbieden. Op de bijeenkomst hoort moeder haar zwagers zeggen dat ze wel ‘wat chaotisch’ is, ‘misschien soms betere keuzes moet maken’ en of het handig is dat ze een nieuwe kat heeft genomen? Aan het einde van de bijeenkomst staat de moeder straks van spanning en heeft niemand hulp aangeboden. Continue reading

Nieuw inzicht in relatie criminaliteit terrorisme

26 augustus 2018 

Van iets jatten bij AH naar vechten voor IS. Dat is zeer kort samengevat de boodschap van een net gepubliceerd onderzoek naar mogelijke verbanden tussen terrorisme en criminaliteit. Deze studie van het NSCR in opdracht van Politie en Wetenschap laat zien dat de delicten waarvan de onderzochte Nederlandse jihadisten werden verdacht vooral bestonden uit bedreiging, misdrijven tegen de openbare orde, mishandeling en winkeldiefstal. Dat betekent een belangrijke relativering van de inmiddels populaire gedachte dat degenen die worden gerecruteerd voor de jihad vooral nietsontziende gangsters zijn. Continue reading

Laat onze zorgenkinderen niet buiten de boot vallen

23 augustus 2018

 

Dat het er sinds de transitie slecht voor staat met de jeugdzorg is inmiddels genoegzaam bekend en ook dat dat in Den Haag vooralsnog slechts heeft geleid tot een waslijst aan goede intenties. Ondanks talloze alarmerende berichten en oproepen vanuit de GGZ, de advocatuur, noodkreten van radeloze ouders en signalen vanuit bezorgde instellingen, behandelaars, rechters en zelfs politiecommissarissen ontbreekt het in de politiek aan een besef van urgentie en blijven krachtige impulsen uit om deze negatieve maatschappelijke ontwikkeling effectief te keren. Intussen dreigen de problemen de komende jaren alleen maar te verergeren. Continue reading

Minderjarige verdachte van flutdelict zet je niet in een cel

19 juli 2018 

‘Speciale cel nodig voor kinderen’ kopte de NRC van 18 juli. Volgens de krant eisten de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten (NVSA), de Vereniging van Nederlandse Jeugdrechtadvocaten, de Kinderombudsman en Defence for Children dat er ‘kindvriendelijke’ politiecellen komen voor kinderen ‘die na hun arrestatie moeten worden opgesloten’. Deze gezamenlijke actie is een gevolg van de column van Toine Heijmans in de Volkskrant van 26 juni, waarin hij verslag deed van het feit dat zijn 13-jarige zoon 7,5 uur lang in een politiecel was vastgehouden vanwege het stelen van een pak koekjes. Dat stuk bracht een pittige discussie over deze politiepraktijk op gang. Jaren geleden wees Jolande uit Beijerse al op misstanden rond het vasthouden van minderjarige verdachten in het tijdschrift Proces (2005) en ook Defence for Children pleit al sinds jaar en dag voor aanpassing van dergelijke onacceptabele situaties. Het is zonder meer verheugend dat er nu naar aanleiding van de column van Heijmans op dit punt een bredere beweging op gang lijkt te komen. Continue reading

Zwerfjongeren

14 juni 2018

Onlangs deed een groep vooraanstaande Democraten in de VS, onder aanvoering van Bernie Sanders en Elizabeth Warren een dringende oproep aan Trump om een plan te maken om ernstige armoede in de VS aan te pakken en met name de desastreuze gevolgen die dit heeft voor de jeugd. Ze noemen het beschamend dat meer dan 13 miljoen kinderen in de VS in armoede leven en dat onder de ruim een half miljoen daklozen die de nacht in de open lucht moeten doorbrengen minstens een op de vijf een kind is. Dit naar aanleiding van een alarmerend rapport van de Verenigde Naties over de armoede in Amerika. In zijn tweets gaat Trump er prat op dat hij “the best economy & jobs EVER”  heeft gecreëerd, maar Sanders c.s. wijzen erop dat de lastenverlichting die de regering heeft doorgevoerd de kloof tussen rijk en arm alleen maar heeft vergroot. Ze roepen de regering Trump ook op om nu eindelijk, als laatste land in de wereld, het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind te ratificeren. Dit hangt samen met hun kritiek op de smalle opvatting van mensenrechten in de VS, die verhindert dat Amerikanen bescherming kunnen inroepen tegen omkomen van de honger en sterven door gebrek aan betaalbare gezondheidszorg of als gevolg van een totaal gebrek aan voorzieningen. Continue reading

De rol van de school bij het vermijden van criminaliteit

11 juni 2018

Sinds jaar en dag is de rol van de school bij het ontstaan en versterken van probleemgedrag een bekend onderwerp in de criminologie. Alleen al gelet op de hoeveelheid tijd die kinderen op school doorbrengen is het logisch dat criminologen van oudsher veel aandacht hadden voor de school. Zo heet een bekende criminologische studie uit 1979 Fifteen thousand hours vanwege het aantal uren dat de onderzochte jongeren in totaal gemiddeld op school zaten. In Nederland is de laatste jaren met name door Frank Weerman en collega’s veel onderzoek op dit terrein gedaan.

In ons onderzoek naar jonge veelplegers komt de rol van de school prominent naar voren. De meeste veelplegers hebben een laag IQ en dat betekent dat de school voor hen zelden een plezierige ervaring is, in die zin dat ze er geen succes aan kunnen ontlenen, hoewel dat natuurlijk zeer sterk afhankelijk is van het schoolklimaat en het type school dat deze leerlingen bezoeken. Continue reading

Transitie laat kwetsbare kinderen tussen wal en schip belanden

20 april 2018

Misschien is er de afgelopen jaren toch iets te snel en teveel tegelijkertijd aan veranderingen op het gebied van de zorg in gang gezet? Behalve de overgang van de gehele jeugdzorg naar de gemeenten op 1 januari 2015 werden de gemeenten op dezelfde datum immers ook verantwoordelijk voor de voorzieningen op het terrein van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten, de voorzieningen op het gebied van de Wet maatschappelijke ondersteuning, waarmee de gemeenten moeten bevorderen dat mensen zolang mogelijk thuis kunnen blijven wonen, en voor de uitvoering van de Participatiewet, die ervoor moet zorgen dat zoveel mogelijk mensen met of zonder arbeidsbeperking werk vinden. Wat de zorg voor de jeugd betreft waren de gemeenten tegelijkertijd ook net verantwoordelijk gemaakt voor de uitvoering van de Wet Passend Onderwijs die een betere samenwerking tussen regulier en speciaal onderwijs beoogt en voor de uitvoering van de herziene Kinderbeschermingsmaatregelen. Continue reading

Gaat het Actieprogramma de zorgelijke situatie in de jeugdzorg verbeteren?

18 april 2018

Deze week verscheen het Actieprogramma Zorg voor de Jeugd van de ministeries van VWS en J&V. Aanleiding daarvoor was de Evaluatie van de Jeugdwet en het commentaar vanuit verschillende groepen betrokken professionals, ouders en kinderen. Wat zonder meer de prijzen valt aan dit programma is de nuchtere weergave van de tekortkomingen van de jeugdzorg sinds de inwerkingtreding van de Jeugdwet. Het wordt nergens zo genoemd maar dit document illustreert in feite net als de Evaluatie Jeugdwet de overhaaste invoering van de transitie. Waar goed voorbereide en wetenschappelijk begeleide pilots aan deze enorme verandering vooraf hadden moeten gaan, worden die nu met dit programma in gang gezet. Waar een goed algemeen geldend administratief en financieel kader voorafgaand aan deze enorme overheveling ontwikkeld had moeten worden, worden nu stappen in die richting gezet. Waar de professionals die de lokale teams moeten bemensen uiteraard voorafgaand aan de transitie hadden moeten worden opgeleid en bijgeschoold worden nu initiatieven in die inrichting genomen. Waar het juridisch kader van tevoren duidelijk had moeten zijn, worden nu stappen gezet om dat kader alsnog te verhelderen. Prima: beter laat dan nooit. Continue reading

Meer oog voor goede opvang asielzoekerskind

16 april 2018

Een kleine anderhalf jaar geleden vroeg orthopedagoog en jurist Carla van Os in de vijfde Mulock Houwer-lezing aandacht voor de schadelijke effecten van de wijze waarop kinderen in de Nederlandse asielzoekerscentra worden opgevangen. Ze wees met name op twee zeer negatieve aspecten: het regime in de grootschalige, meestal geïsoleerd gelegen centra, waar een fundamenteel gebrek aan privacy heerst en elementaire mogelijkheden voor eigen regie van het gezin ontbreken, van zelf koken tot bedtijden; en het veelvuldig, soms maandelijks verhuizen, terwijl het hier in veel gevallen gaat om volwassenen en kinderen die kampen met trauma’s, angst en depressie, waarbij rust en stabiliteit voor hen allereerste vereisten zijn om de eigen veerkracht van het gezin en herstel van een enigszins normale opvoeding een kans te bieden. Continue reading