Deze blogs verschijnen ook op http://blog.pedagogiek.nu

De vechtscheiding 2: de Divorce Challenge

 9 december 2017

Er zijn de afgelopen jaren diverse voorstellen gedaan waarbij alle aanstaande ouders tot iets werden verplicht om op die manier te voorkomen dat ze later in een vechtscheiding terecht zouden komen. Zo zouden alle stellen voordat ze aan kinderen beginnen afspraken moeten maken over hoe ze zullen handelen bij een scheiding. Hoewel stellen die graag een kind willen meestal niet staan te trappelen om te bedenken wat ze gaan doen als ze uit elkaar zouden gaan, kan het geen kwaad als ze daar bij stil staan. Maar de gedachte dat je met een algemene verplichting tot dergelijke premature afspraken over scheiding zou kunnen voorkomen dat kinderen vanwege ouderlijke ruzies in de knel raken is ronduit naïef.

Tegelijkertijd zijn inmiddels echter veelbelovende stappen gezet op velerlei praktisch gebied die wel degelijk een bijdrage kunnen leveren aan het verminderen van het probleem dat kinderen langdurig en ernstig te lijden hebben als gevolg van een vechtscheiding. Zo kondigden de kinderrechters een jaar geleden aan dat zij het probleem van de vechtscheiding zodra zij daarvan signalen krijgen gecoördineerd willen aanpakken en er meer tijd voor willen uittrekken. Pedagogisch gezien zijn die projecten het meest interessant waarbij ouders worden geholpen zich te verplaatsen in het perspectief van hun kind en hun vaardigheden worden versterkt om zo goed mogelijk met elkaar samen te werken in het belang van hun kind. Dat daaraan behoefte bestaat bewijzen projecten als ‘Stepstones’ en ‘Kinderen uit de Knel’.

‘Stepstones’ is een kleinschalig, lokaal project dat door Saskia Gubbels en Annelies van der Veldt, raadsonderzoekers bij de Raad voor de Kinderbescherming Arnhem, is ontwikkeld naar aanleiding van de wachtlijstproblematiek waar terugkerende procedures in verband met scheidingsperikelen een groot onderdeel van uitmaken. Zij organiseren drukbezochte informatieavonden voor ouders, die ook worden uitgenodigd om iemand uit hun netwerk mee te nemen. ‘Kinderen uit de Knel’ is ontwikkeld vanuit een samenwerking tussen het Lorentzhuis, centrum voor systeemtherapie, opleiding en consultatie en het Kinder- en Jeugdtraumacentrum, beide gevestigd in Haarlem. Dit project functioneert al jaren en beperkt zich allang niet meer tot Haarlem en is zelfs de grens over gegaan. Het richt zich op ouders die langer dan een jaar gescheiden zijn, tussen wie de strijd escaleert en bij wie de kinderen uit beeld raken. Drijvende krachten achter dit project zijn de klinisch psychologen Margreet Visser en Justine van Lawick. Het project wordt wetenschappelijk begeleid vanuit de VU.

Dit laatste project behoort tot de vijf winnaars van de zogeheten Divorce Challenge, een platform voor vernieuwende ideeën om vechtscheidingen aan te pakken, geïnitieerd door voormalig Kamerlid Jeroen Recourt (PvdA). De oud-rechter en oud-politicus maakte hiermee een ongekend enthousiasme los. Er werd een overweldigende stapel plannen ingediend – meer dan 500 inzendingen (welgeteld ruim twee plannen per kind in de knel). Vorig jaar rond deze tijd werden de winnaars bekendgemaakt en deze week kwam men in dit kader voor het laatst bijeen in De Balie. De Volkskrant publiceerde hier onlangs een zuur stukje over. Misschien zijn Recourt en het Ministerie van Veiligheid en Justitie hier, afgaand op verontrustende maar zwak onderbouwde indrukken van de omvang van dit probleem, iets te geestdriftig bezig gegaan en hebben ze een aantal indieners op het verkeerde been gezet. Maar als dit initiatief resulteert in verdere uitwerking en verantwoorde begeleiding van projecten zoals hierboven genoemd, dan bestaat de kans dat de winst niet beperkt blijft tot deze vijf winnaars. In elk geval vergroot dat de kans dat we niet de weg in slaan van generieke, verplichte preventiemaatregelen maar van gerichte voorlichting en begeleiding van ouders in conflict, en adequate opvang en begeleiding van kinderen in de knel.

De vechtscheiding 1: de getallen

9 december 2017

Er is brede consensus dat de vechtscheiding voor kinderen ellendig is. Het voortdurend venijn tussen hun ouders kan onder meer depressies en slechte schoolprestaties tot gevolg hebben en er zijn ook aanwijzingen dat deze kinderen later zelf meer problemen ondervinden in relaties. Maar als we een beeld proberen te krijgen van de ernst en omvang van dit fenomeen, en dus van de noodzaak dat hierbij van hogerhand wordt ingegrepen, dan blijkt dat allesbehalve gemakkelijk. Dankszij het CBS weten we een heleboel over echtscheiding, maar dat geldt niet voor de vechtscheiding. We hebben daarvan eenvoudigweg geen betrouwbare, eenduidige registratie. Gevoegd bij de niet altijd even duidelijke interpretatie van dit begrip en de emotionele lading die het bij alle betrokkenen heeft, biedt dit gemakkelijk ruimte aan overschatting, opwinding en hypes.

Scheiden raakte eind jaren zestig maatschappelijk meer geaccepteerd. De cijfers laten dan al een verdubbeling zien vergeleken bij de jaren veertig en vijftig. In dat liberaliserend klimaat voerde het centrumrechtse kabinet De Jong in 1971 een vernieuwing van de echtscheidingswet door waarmee huwelijksontbinding gemakkelijker werd. In de jaren zeventig/ tachtig steeg het aantal echtscheidingen van 10.000 naar ruim 30.000, waarna het door de jaren heen om en nabij dat aantal is gebleven. Veelzeggender is echter dat het echtscheidingspercentage sindsdien is verdubbeld. Inmiddels eindigt zo’n 40% van alle huwelijken in een echtscheiding.  En in de meerderheid van de gevallen zijn daar kinderen bij betrokken. Wat opvalt is dat nog niet heel lang geleden – eind vorige eeuw – meer scheidingen plaatsvonden zonder kinderen dan met, maar dat dit sindsdien royaal is omgeslagen. Scheiden is in de achter ons liggende halve eeuw ‘gewoon’ geworden en dat geldt inmiddels ook voor scheiden met één of meer kinderen.

In 2016 waren bijna 34.500 minderjarigen betrokken bij een echtscheiding van hun ouders. Ondanks dat dit eenvoudig te verifiëren cijfers van het CBS zijn, wordt hierover op sommige plekken onjuiste informatie verstrekt. Zo verwijst de Vereniging van Nederlandse Gemeenten op haar site naar een ‘factsheet‘ waarin wordt beweerd dat jaarlijks 55.000 kinderen te maken zouden krijgen met de scheiding van hun ouders. Intussen moet ook rekening worden gehouden met ontbinding van het geregistreerd partnerschap. Deze vorm van officiële verbintenis is de afgelopen jaren snel populair geworden en inmiddels kiest 20% van de stellen hiervoor. Er zijn geen cijfers over het aantal minderjarigen dat jaarlijks betrokken is bij beëindigde partnerschappen, maar dat zullen er gezien het nog relatief geringe aantal van dit soort verbintenissen hooguit 5.000 zijn. Daarmee ligt het totaal aantal ‘scheidingskinderen’ per jaar ergens tussen de 35 en de 40.000.

Hoeveel daarvan zijn nu betrokken bij een vechtscheiding? Volgens sommigen is er sprake van een explosieve toename. De Raad voor de Kinderbescherming noemt op haar site een aantal van meer dan 5000 kinderen die jaarlijks met de Raad in aanraking komen in verband met de scheiding van hun ouders. De ‘factsheet’ waar de VNG naar verwijst noemt een aantal van 3.500 kinderen. Dat getal is vermoedelijk ontleend aan de enquete die Tns Nipo in opdracht van de Vereniging Familierecht Advocaten en Scheidingsmediation (Vfas) hield onder ruim 1000 advocaten en mediators. Uit dit veel aangehaalde onderzoek zou blijken dat in de afgelopen twee jaar 1 op de 5 scheidingen een vechtscheiding was en dat zo’n 3.500 kinderen daar ernstig onder lijden. Met die uitkomst in de hand bepleit de Vfas dat alle scheidende ouders eerst verplicht naar een deskundige scheidingsmediator moeten. In die richting is enkele jaren geleden ook een voorstel gedaan door de SGP als aanscherping van een wetsvoorstel tot bevordering van mediation van toenmalig VVD-kamerlid Ad van der Steur. Een onderzoek van de landelijke organisatie voor mediation, op basis van een analyse van de data van het CBS en van relevante gerechtelijke uitspraken over de afgelopen tien jaar, komt echter tot heel andere conclusies: jaarlijks zouden zich 500 vechtscheidingen voordoen, waarbij in minder dan de helft kinderen betrokken zijn.

5.000, 3.500 of zo’n 350 kinderen die jaarlijks de dupe worden van een vechtscheiding, dat maakt nogal verschil. We weten het niet zeker maar op grond van de gehanteerde bronnen lijkt het laatstgenoemde onderzoek betrouwbaarder. Zouden dan alle ouders die willen scheiden, vanwege het feit dat één procent van de ‘scheidingskinderen’ daar naar alle waarschijnlijkheid ernstige last van zal ondervinden, eerst verplicht naar een deskundige scheidingsmediator moeten? Afgezien van de contradictoire grondslag van dit voorstel – de basis en specifieke kracht of het ‘geheim’ van mediation ligt immers precies in de vrijwilligheid van de deelnemers – lijken algemeen preventieve voorstellen op dit terrein meer tegemoet te komen aan de behoefte van de betrokken beroepsgroep dan aan de behoeften van de kinderen die werkelijk hulp nodig hebben in hun benarde situatie.

Geen verplichte DNA-afname bij kinderen, tenzij … 2

1 december 2017

Verplichte DNA-afname bij kinderen naar aanleiding van een flutdelict. Dan moet er toch ergens een vergissing zijn gemaakt! Dat zal in elk geval wel heel uitzonderlijk zijn, zoiets bizars komt natuurlijk nauwelijks voor in Nederland! Helaas, dit gebeurt in ons land de laatste jaren aan de lopende band. Het is routine geworden. Maar wel een routine waar niemand gelukkig mee is, behalve het kind, de ouders en de familie ook de politie niet, het Openbaar Ministerie niet, en de rechters niet. Ondanks die collectieve onvrede is inmiddels het DNA-materiaal van tienduizenden kinderen opgeslagen. Continue reading

Geen verplichte DNA-afname bij kinderen, tenzij …

22 november 2017

Vorige maand behandelde de rechtbank Limburg het beroep van een jochie van 14 tegen de verplichte afname van DNA-materiaal. Hij was veroordeeld tot een kleine voorwaardelijke werkstraf, omdat hij een medeleerling door wie hij zich getreiterd voelde op het schoolplein omver had geduwd, waarna de ander was gevallen. Beiden zaten vanwege een ernstige verstandelijke beperking op het speciaal onderwijs. Uiteraard had deze ruzie binnen de school moeten worden afgehandeld en niet via het strafrecht. Maar als een dergelijke zaak eenmaal binnen het strafrecht belandt, vereist de huidige wet dat een veroordeling automatisch leidt tot de verplichting tot afname van DNA-materiaal. Zelfs al betreft het een kind dat nog nooit eerder met de politie in aanraking is gekomen en ook al gaat het slechts om een geringe, voorwaardelijke sanctie. Met de officier was de rechter van mening dat er in dit geval geen sprake was van enig opsporingsbelang noch van enig relevant recidivegevaar. De rechter verklaarde het bezwaar dan ook gegrond. Het celmateriaal diende terstond te worden vernietigd. Continue reading

 rechter-300x171

RECHTSPRAAK: Vechtscheidingsperikelen bij voortgezet gezamelijk gezag

17 november 2017

Wat kunnen mensen elkaar nadat ze gescheiden zijn toch nog een hoop ellende bezorgen. Dat wil zeggen, wat kan voortgezet gezamelijk gezag over de kinderen ex-partners toch in de gelegenheid stellen om elkaar eindeloos dwars te zitten, over het hoofd van de kinderen. Een recent voorbeeld.

Man en vrouw zijn vier jaar geleden gescheiden en hebben gezamenlijk ouderlijk gezag over hun drie kinderen. De kinderen wonen bij hun moeder. De oudste is vijftien en zij wil heel graag een keer naar Londen. Moeder vindt dat een leuk plan en stelt voor dat ze vier dagen met de herfstvakantie naar Londen gaan. Ze legt dit plan al in juni voor aan haar ex, maar die stuurt de toestemmingsformulieren ongetekend retour en reageert nergens op. Uiteindelijk stapt de moeder dan maar naar de rechter om via die weg vervangende toestemming te krijgen. Een paar dagen voor de zitting stuurt de vader een briefje naar de rechtbank waarin hij als reden voor zijn weigering de terreurdreiging in Londen noemt. Continue reading

Ook nieuwe minister laat kinderen met psychische problemen in de steek

13 november 2017

Zaterdag 11 november besteedde het BNNVARA-programma Kassa aandacht aan de problemen die zijn ontstaan als gevolg van de decentralisatie van de jeugd-ggz. Kassa sprak tientallen ouders over de gevolgen van de aanbesteding van de jeugd-ggz. Zij hebben sinds 2015 allemaal slechte ervaringen, vooral wat betreft behandeltijd van een aanvraag, de kwaliteit van het onderzoek, de integriteit van betrokken medewerkers van gemeente en sociaal team en de veel te korte duur van geboden hulp.

Van alle kanten werd vooraf getwijfeld of het wel goed zou gaan, vooral voor de 200.000 kinderen met psychische problemen die onder de jeugd-ggz vallen. Continue reading

Voorbeeldige communicatie rechter met tienermoeder 

28 oktober 2017

In Nederland komen tienerzwangerschappen gelukkig relatief weinig voor. Ons land hoort al jaren tot de landen met de minste tienermoeders. Meisjes onder de 18 vallen nog onder het gezag van hun ouders. Als zij zwanger raken kunnen zij dus ook geen gezag uitoefenen over hun kind. Indien de omstandigheden zich daartoe lenen kan de rechter de 16- of 17-jarige moeder eventueel meerderjarig verklaren, zodat zij zelf in staat wordt gesteld het gezag uit te oefenen over haar baby. Vaak zijn de omstandigheden in zo’n geval echter juist van dien aard dat dat niet in het belang van de baby moet worden geacht. In plaats van vroegrijp voor haar leeftijd is de tiener dan vaak juist zelf nog echt een kind en allerminst in staat om zelf een kind te verzorgen en op te voeden. En vaak ontbreekt een stevige inbedding in het ouderlijk gezin van de tienermoeder. Hoe gaat de rechter met een dergelijke beslissing om? Continue reading

Geen uitzicht op verbetering jeugdhulp, wel kwetsende benadering van zorgafhankelijken

21 oktober 2017

‘Normale Nederlanders’ gaan erop vooruit, was de vrolijk gebrachte boodschap van Mark Rutte bij de presentatie van het regeerakkoord. Merkwaardige uitspraak. Zijn er dan ook ‘niet normale Nederlanders’? En wie zijn dat dan? Zijn dat soms degenen die erop achteruit gaan? Tantevoren was weloverwogen gelekt dat de middeninkomens meer gaan delen in de groei. Dan zullen dat wel ‘normale Nederlanders’ zijn. Zou Rutte dan misschien de topinkomens als ‘niet normale Nederlanders’ voor ogen hebben? Nee, dat kan niet, want die gaan er met dit regeerakkoord juist geweldig op vooruit: hun belastingtarief daalt immers met 2,5 %! Dan moet hij wel de laagste inkomens bedoeld hebben, precies die groep die door de bezuinigingen van Rutte II en door de crisis zwaar is getroffen. Dan had hij kennelijk die 700.000 huishoudens op het oog die in ons rijke land intussen in armoede leven, waarop Dirk Bezemer onlangs wees in De Groene Amsterdammer. 

Continue reading

 rechter-300x171

RECHTSPRAAK:   Vechten en verhuizen en de wens en het belang van het kind

13 oktober 2017

Een bekende poging om voldongen feiten te scheppen in het kader van een vechtscheiding is de verhuizing van de ene ouder met kind naar een andere gemeente. Het kan geen kwaad als in brede kring bekend wordt dat zo’n typische pokerzet zelden slaagt, doordat de rechtbank hier een stokje voor kan steken. Een mooi voorbeeld biedt een recente casus waarin de rechters een dergelijke kwestie met bijzondere zorg en op voorbeeldige wijze richting de kinderen hebben aangepakt. Continue reading

Komt Rutte III met verbetering perspectief jeugdhulp?

18 september 2017

Zoals bekend werden in 2015 verschillende zorgtaken waaronder de jeugdhulp overgeheveld van het Rijk en de provincies naar de gemeenten. De overheveling ging gepaard met een bezuinigingsoperatie van miljarden euro’s die jarenlang doorgaat. Eind 2015 bleek echter al uit een monitor van de VNG dat ruim driekwart van de gemeenten gemeentelijke middelen moest toevoegen aan het jeugdhulpbudget om dat kalenderjaar uit te komen. Het jaar daarop kondigde de helft van de jeugdhulpregio’s aan dat ze verwachtten dat jaar op een tekort uit te komen wat betreft het jeugdhulpbudget. Eind 2016 bleek uit onderzoek onder 215 gemeenten dat meer dan de helft van de gemeenten verwachtte zowel in dat jaar als in 2017 niet uit te komen met het jeugdhulpbudget. Continue reading