Jeugdbescherming: op pad met een raadsonderzoeker (1)

12 november 2018

Raadsonderzoeker is een pedagogisch bijzonder uitdagend beroep. Het gaat immers om bemoeienis met opvoeding en verzorging van kinderen in gezinnen. Dat ervaren ouders en kinderen als privé en ligt dus per definitie gevoelig, temeer daar het oordeel van de raadsonderzoeker vergaande gevolgen kan hebben. Een van de spannende kwesties voor de raadsonderzoeker betreft het risico van ‘perfectionisme‘ – het gevaar dat ouders de maat wordt genomen aan de hand van een specifieke opvatting van goede opvoeding. Dit kan bijvoorbeeld betrekking hebben op kwesties met een religieuze lading, een bijzonder vrije of juist opvallend rigide opvoedingsstijl, inschattingen van een gebrek aan oog voor het kind, maar ook met verschillende opvattingen over hygiëne en uiterlijke verzorging. Onderstaand voorbeeld laat fraai zien hoe in de praktijk met een confrontatie rond dit laatste punt goed kan worden omgegaan.[*]

Vies

Een tiener die met ruzie van huis is gelopen en nu elders wordt opgevangen, meldt dat hij zich zorgen maakt om zijn jongere zusje dat nog bij zijn vader woont. Hij heeft twee klachten. Volgens hem groeit ze op in een vies huis en heeft ze oude kleren aan. Bovendien zou haar vader alleen maar dingen met haar ondernemen die hij zelf leuk vindt – vader fokt duiven, kippen en konijnen en hij neemt zijn dochter geregeld mee naar dierenmarkten.

De raadsonderzoeker kent haar eigen hang ups als het om schoon, netjes en hygienisch gaat en besluit samen met een collega op pad te gaan. Zij meldt dat vanuit haar maatstaven de zorgen van de oudere broer omtrent de viezigheid kloppen: ‘We zijn op huisbezoek geweest in een huis waar ik geen glaasje water hoefde en blij was dat ik mijn nieuwe kleren niet aanhad. Er liepen meerdere katten rond die er smoezelig uitzagen en er hing een doordringende kattengeur. Vader zelf zag er in mijn optiek ook niet heel fris uit. Dit hebben we besproken met vader. Die gaf aan dat hij inderdaad weinig tijd besteedde aan schoonmaken, maar dit ook niet belangrijk vond. Hij zei wel van plan te zijn het pad en de gang op te ruimen, maar dat kwam er steeds niet van en was ook niet erg. Hij zorgde dat er boodschappen in huis waren en om en om verschoonden zijn nog thuiswonende dochter en hij de kattenbak. Dat was zo’n beetje het huishouden dat gedaan werd. Op de vraag hoe zijn dochter hierin stond, vanuit de zorg dat ze door haar smoezelige uiterlijk en oude kleding misschien moeilijker vrienden en vriendinnen zou maken, gaf vader aan daar nog nooit zo over nagedacht te hebben. Hij ging ervan uit dat dit niet zo was, omdat hij en zijn dochter open waren naar elkaar en hij de indruk had dat ze het tegen hem zou zeggen als het haar dwars zat. Dan zouden ze er samen wat aan kunnen doen.’

Vervolgens spreken ze met de dochter: ‘In mijn optiek een leuke meid, maar die inderdaad best muf rook, wel eens naar de kapper kon en afgetrapte gympen aan had. Ik heb de dochter niet rechtstreeks gevraagd of ze vond dat ze oude kleren aan had of muf rook, maar haar wel gezegd dat haar broer zich zorgen maakt over het vieze huis waar ze in opgroeit en dat ik op huisbezoek ben geweest en mij dat kon voorstellen. Het meisje antwoordde dat het haar niet opviel.’ Net als haar vader was ze zelf ook gek op dieren en veel bezig met hun verzorging en daarom vond ze het wel makkelijk dat ze zo met haar klompen naar binnen kon lopen zonder dat iemand er iets van zei. Ze zag wel dat dat bij haar vriendinnen heel anders ging. Zij stoorde zich totaal niet aan het feit dat het vies en smoezelig was. ‘Een hele andere standaard. Vertelde over vriendinnen, school en hobby’s en leek zich op alle vlakken goed te redden. Dit werd in het telefoontje naar school bevestigd: het meisje was inderdaad niet altijd even fris, maar het leek haar niet te deren en ze had genoeg vriendinnen, zat nooit alleen. School had de verwachting dat indien het meisje er wel last van kreeg, ze dit aan zou geven bij vader of het netwerk. Van vader hadden zij de indruk dat hij dit op zou pakken, als het voor zijn dochter belangrijk bleek.’

Wat betreft de tweede klacht – wekelijks bezoek aan dierenmarkten – zegt de raadsonderzoeker: ‘Mijn zorg was erin gelegen of dit meisje dan genoeg gezien werd en met vader meeging omdat het moest of omdat het leuk was. Daarnaast vroeg ik me af of ze, als ze ieder weekend met vader mee was, voldoende contact had met leeftijdsgenootjes en ook met vrouwelijke rolmodellen. Haar moeder was uit beeld en naar mijn idee (vooroordeel) is de dierenmarkt een mannenwereld.’ Het blijkt echter dat het meisje niet altijd mee gaat en dan bij de buurvrouw of bij het gezin verblijft waar ze geregeld paardrijdt. Als ze wel mee gaat, loopt ze inderdaad soms met vader rond maar ook veel alleen. ‘”Ze is zelfstandig en redt zichzelf dan goed”, geeft vader (trots) aan. Z’n dochter zegt dat ze het fijn vindt om met haar vader op pad te zijn. Ze kent daar iedereen en iedereen let wel een beetje op haar. Vader vertelt dat zo’n marktdag steevast eindigt in het marktcafe en dat zijn dochter vanzelf bij hem komt als ze wat nodig heeft. Ook hierin lijkt de zorg vooral van anderen te komen. Het is duidelijk dat vader en dochter beiden genieten van de uitstapjes samen en zich vermaken.’

De raadsonderzoeker zegt: ‘Ik had het leuk gevonden voor de dochter dat vader wat meer aandacht voor haar zou hebben of rond een uur of 18 tegen haar zou zeggen: “zullen we wat gaan eten”, in plaats van gerust te wachten tot ze om 21 uur eens aangeeft dat ze honger heeft. Maar ook hierin lijken vader en dochter een eigen weg gevonden te hebben die zij kennen en waar zij tevreden mee zijn.’

Het is duidelijk: het raadsonderzoek wordt afgesloten met het advies af te zien van een ondertoezichtstelling. Tot slot reflecteert de raadsonderzoeker in meer algemene zin op deze casus: ‘Natuurlijk kunnen we van deze situatie nog een heleboel vinden, maar hier gaat het toch echt om kleine, zeker niet levensbedreigende zorgen die we vaker tegenkomen in het werk. Dingen die ik ‘zorgen’ noem, terwijl ze voor anderen, zoals in deze zaak, normaal zijn. Ik denk dat het niet anders kan dat werkers bepaalde waardeoordelen hebben. Wij zijn immers allemaal mensen met onze eigen achtergrond. Wel is het zaak dat we ons daar bewust van zijn en dit bespreekbaar maken en afwegen in hoeverre het werkelijk een zorg of enkel een verschil van visie is.’

[*] Ter bescherming van de privacy van betrokkenen zijn alle herkenbare elementen aangepast.

Het kinderpardon de nieuwe dividendbelasting?

7 november 2018

De manier waarop BNN-presentator Tim Hofman fractieleiders overviel met een draaiende camera en een klein jongetje voor zijn filmpje Terug naar je eige land deugt niet. Het is niet alleen te weinig stijl en te veel Rutger Castricum. Het is nog een flink graadje erger, omdat de kans groot was dat de negenjarige Nemr, die als uitgeprocedeerde asielzoeker dreigt te worden uitgezet naar Irak, door deze overvalstrategie extra zou worden beschadigd vanwege onbesuisde uitspraken van de overvallen politici. Continue reading

Ouderlijk gezag voor meer dan twee ouders in belang van het kind?

2 november 2018

Politiek Den Haag zit in zijn maag met het voorstel van de Staatscommissie Herijking Ouderschap om het mogelijk maken dat drie of vier volwassenen juridisch ouderschap en gezag krijgen over een kind. Direct bij de ontvangst van het rapport twee jaar geleden zei toenmalig minister Ad van der Steur (VVD) dat Nederland op dit gebied ‘best een gidsland mag zijn.’ D66-Kamerlid Vera Bergkamp riep het kabinet op hiermee ‘niet langer te treuzelen’. CDA en CU hebben daarentegen grote aarzelingen. Het kabinet besloot de beslissing voor zich uit te schuiven en op enkele punten nader onderzoek te laten doen. De uitkomsten daarvan worden later dit jaar verwacht. Zeker gezien de behoefte van D66 om zich tenminste op dit punt te kunnen profileren is het niet uitgesloten dat binnenkort op een besluit wordt aangestuurd, door het kabinet of door de Tweede Kamer. Het is te hopen, dat in dat geval niet wordt gekozen voor het radicale voorstel van de Staatscommissie, maar voor een genuanceerd compromis. Continue reading

Extra geld voor ‘Eigen Kracht’?

21 oktober 2018

In reactie op mijn recente kritische blogs over ‘Eigen Kracht’ kreeg ik de afgelopen weken van verschillende kanten bericht dat lokaal extra gelden beschikbaar worden gesteld om nog actiever dan tot op heden met EKC’s te gaan werken … De managers die met dergelijke voorstellen komen zouden eerst twee dingen moeten doen.

Allereest zouden zij – zeker als het om jeugdzorg gaat – alsnog ogenblikkelijk het WODC-rapport De inzet van familienetwerkberaden in de preventieve jeugdbescherming uit 2016 moeten bestuderen, al was het maar de samenvatting. Dan worden zij er met de neus op gedrukt dat dergelijke netwerkbijeenkomsten onder de huidige condities geen meerwaarde hebben, niet tot betere bescherming van onder toezicht gestelde kinderen leiden, noch tot minder inzet van professionele zorg, en dat als zo’n bijeenkomst al tot een plan leidt dit meestal enkele maanden later al niet meer functioneert, soms leidt tot verlenging van de OTS en vaak uiteindelijk tot hogere kosten. Continue reading

Rechter corrigeert doorschuiven zorgenkind

16 oktober 2018

De laatste jaren doet zich een verontrustende stijging voor van het aantal suïcides bij jongeren. In juli maakte het CBS bekend dat zich vorig jaar 81 jongeren onder de twintig van het leven hadden beroofd, 33 meer dan het jaar ervoor. Minstens zo verontrustend is dat zich een vergelijkbare stijging voordoet in de jeugdhulp. Betrof het vier jaar geleden tien jongeren die bekend waren bij hulpverleners, vorig jaar ging het om negentien jongeren, waarvan vijf in een gesloten jeugdhulpinstelling. Vlak voor de zomer concludeerde de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd na onderzoek van een zelfdoding van een jongen in een gesloten jeugdzorginstelling, dat voor de jeugdhulp als geheel op dit punt een forse verbetering noodzakelijk was. Het zou gaan om jongeren met complexe meervoudige problematiek die onvoldoende passende hulp was geboden. Continue reading

Heeft ‘Eigen Kracht’ wel oog voor het kind?

 

9 oktober 2018

Zoals gebruikelijk ontving ik afgelopen vrijdag weer een opwekkende weekafsluiting van Hedda van Lieshout van de Eigen Kracht Centrale. Dit bericht en de reactie van Van Lieshout op het interview met Evelien Tonkens in de NRC deden me terugdenken aan mijn ervaringen met de aanpak die zij en haar organisatie propageren. Zestien jaar geleden verbleef ik enkele maanden als visiting fellow op de Australian National University te Canberra en op Victoria University te Wellington (NZ). Ik maakte een tour door beide landen down under om op diverse plaatsen de bundel Punishing Juveniles te presenteren die ik net samen met de Engelse rechtsfilosoof Anthony Duff had gepubliceerd. Maar ik ging er vooral heen om ter plekke op uiteenlopende locaties en met verschillende gidsen en collega-onderzoekers de praktijk van restorative justice en met name van de zogeheten Family Group Conferences (FGC) te bestuderen, een van de onderwerpen in ons boek. Ik was nieuwsgierig naar de praktijk in beide ‘voorbeeld’-landen, door Van Lieshout c.s. beschouwd als het Mekka van hun aanpak. Continue reading

Trump wil terug naar ouderwets harde repressie

6 oktober 2018

Het kon eigenlijk niet uitblijven. Na alle uithalen van president Trump naar het ‘softe’ beleid van zijn voorganger Obama en na de ‘zerotolerance’-aanpak van illegale migranten door justitieminister Jeff Sessions, waarbij de ouders strafrechtelijk worden vervolgd en kinderen van hun ouders worden gescheiden. En tenslotte lag na de beschulding door nationaal veiligheidsadviseur John Bolton aan het adres van het Internationaal Strafhof in Den Haag dat het ‘inefficiënt, onverantwoordelijk en gevaarlijk’ zou zijn en dat rechters en procureurs die de VS, Israël en andere bondgenoten van Washington zouden aanpakken sancties kunnen verwachten, ook een ideologische koerswijziging op het gebied van het jeugdstrafrecht voor de hand. De VS nemen niet deel aan het Internationaal Strafhof, dat oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid moet berechten; dat hof beschouwen ze als bedreiging voor hun nationale soevereiniteit. Amerika is inmiddels ook werkelijk nog het enige land dat het Kinderrechtenverdrag niet heeft geratificeerd. Daar geneert deze regering zich niet voor. ‘America first’ impliceert een schaamteloos isolationisme als het om mensenrechten gaat en kinderrechten vormen daarop zeker geen uitzondering. Continue reading

Rechtsbescherming bij minister Dekker niet in veilige handen

28 september 2018

Een horrorscenario. Op een dag staat een alleenstaande moeder tevergeefs haar dochtertje op te wachten bij haar school. Haar kind blijkt eerder die dag zonder waarschuwing van school opgehaald en op een geheim adres ondergebracht, wegens een vermoeden van mishandeling thuis. Er was geen sprake van een kinderbeschermingsmaatregel en de uithuisplaatsing is niet voorgelegd aan de kinderrechter. Moeder begrijpt er niets van, ze wordt niet geloofd en mag haar kind niet zien. Ze is ten einde raad. Continue reading

Toezicht in jeugdbescherming is volledig uit de hand gelopen

23 september 2018

Er is over de hele linie groeiende weerstand tegen de overstelpende controlezucht op het gebied van zorg en onderwijs. Zo Iiepen de leerkrachten de afgelopen jaren te hoop tegen het lerarenregister, een plan uit 2012 van het vorige kabinet waarvan staatssecretaris Sander Dekker in 2015 de registratie verplicht wilde stellen en welke verplichting op 1 juli dit jaar zou ingaan. Vlak voor die datum kondigde minister Arie Slob aan helemaal opnieuw te willen beginnen. De leerkrachten voelden zich niet vertegenwoordigd door de Onderwijscoöperatie die de regels voor het register opstelde. Hun kritiek richtte zich vooral op de ‘afvinklijst’. De Onderwijsraad noemde het register een ‘technisch-bureaucratische exercitie’. Continue reading

‘Eigen Kracht’ past toontje lager

19 september 2018

Een moeder zoekt hulp. Zij kampt met burn-out klachten en haar dochtertje vertoont gedragsproblemen. Moeder. De gemeente stelt een ‘meedenk- bijeenkomst’ voor waar familie en kennissen van moeder oplossingen kunnen aandragen of hulp kunnen aanbieden. Op de bijeenkomst hoort moeder haar zwagers zeggen dat ze wel ‘wat chaotisch’ is, ‘misschien soms betere keuzes moet maken’ en of het handig is dat ze een nieuwe kat heeft genomen? Aan het einde van de bijeenkomst staat de moeder straks van spanning en heeft niemand hulp aangeboden. Continue reading