Verwijsindex Risicojongeren uit de Jeugdwet 

10 december 2021

Op 7 december j.l. is een stap gezet om te voorkomen dat we op het gebied van de opvoeding sluipenderwijs verder in een onwenselijke ‘voorzorgcultuur’ terechtkomen. Op die dag heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen om de verwijsindex risicojongeren (VIR) als wettelijke verplichting uit de Jeugdwet te schrappen en zorg te dragen voor waarborgen betreffende de privacy bij eventueel gebruik ervan. Deze kleine, maar belangrijke stap in de goede richting is te danken aan de inzet van kritische ouderorganisaties, met name Balans en BVIKZ die hier al jaren voor ijveren.

De introductie en toepassing van de VIR vormen een typisch voorbeeld van wat ik in mijn oratie in 2012 heb aangeduid als ‘preventionisme’ – het streven naar preventie in termen van het algemeen en absoluut willen uitsluiten van alle mogelijke risico’s. Deze tendens wordt ook wel aangeduid als ‘voorzorgcultuur’. Daarbij ligt de nadruk niet op snel professioneel ingrijpen bij evident risico op ernstige schade in een concrete casus, maar op het in brede zin voor zijn van mogelijk negatieve ontwikkelingen. In de kinderbescherming is deze tendens goed zichtbaar in de aanleg van een door niemand meer te overziene hoeveelheid gegevens, opgestapeld in digitale kinddossiers – van het Elektronisch Leerlingdossier tot het Dossier Warme Overdracht van kinderdagverblijf naar basisschool, van ProKid – het politiesignalerings-systeem voor 12 minners – tot het Elektronisch Kind Dossier, intussen omgedoopt tot Digitaal Dossier Jeugdgezondheidszorg (DDJGZ), en de Verwijsindex Risicojongeren. Vooral het enthousiasme en de slordigheid waarmee de introductie en vervolgens de toepassing van de dossiers gepaard ging, gaven voortdurend aanleiding tot ernstige problemen voor ouders, kinderen en hulpverleners, zowel op het punt van privacybescherming als wat betreft de mogelijkheid van onrechtmatigheid, fouten en onduidelijkheden in de uitvoering. Intussen valt er, zoals door critici voorzien, weinig tot niets te zeggen over de mogelijke effectiviteit van registratiesystemen als de VIR.

Al bij de evaluatie van de VIR in 2012 bleek dat professionals bezwaren hadden tegen het melden en dat ouders zorgen hadden over de registratie. Bijna 10 jaar geleden was al duidelijk dat er met de VIR stelselmatig inbreuk op de privacy van jeugdigen werd gemaakt, omdat jeugdigen in strijd met de privacywetgeving zonder toestemming van henzelf of hun ouders geregistreerd kunnen worden. Bij de landelijke evaluatie van de Jeugdwet in 2018 werd bovendien duidelijk dat een deel van de jongeren nooit werd geregistreerd en dat ook het omgekeerde regelmatig voorkwam. Talloze kinderen bleken door gemeenten en bijvoorbeeld scholen voor speciaal onderwijs bij ieder verzoek om jeugdhulp, in strijd met art. 7.1.4.1 uit de jeugdwet, standaard in de VIR te worden geregistreerd. Zo ontvangt de NVO signalen dat gemeenten soms verlangen dat zorgaanbieders alle cliënten registreren in de VIR. Tenslotte bleek al bij het advies van de Raad van State in 2013 dat wat betreft veronderstelde effectiviteit van de VIR ernstige twijfel op zijn plaats was.

Kortom, ondanks ernstige tekortkoming werd er veel te lang doorgegaan met de VIR. Daarom is het positief dat een Kamermeerderheid tegen het advies van het demissionaire kabinet heeft gekozen voor het opheffen van de wettelijke verplichting en verlangt dat er wettelijke waarborgen worden vastgesteld op het punt van de privacybescherming. Het is de hopen dat de Kamer toeziet op de uitwerking van deze motie. Een volgende stap zou zijn om onderzoek te verlangen dat inzicht geeft in wat dit registratiesysteem nu eigenlijk oplevert voor de praktijk van de jeugdzorg.

Sociale zekerheid voor kinderen nu!

20 november 2021

Zoals in mijn blog van precies een maand geleden opgemerkt, mag het ontbreken van geschikte huisvesting, armoede noch schulden reden zijn om kinderen weg te halen bij hun ouders. Terecht wordt er nu naar aanleiding van de toeslagenaffaire en het drama met de vele uithuisgeplaatste kinderen van gedupeerden van deze affaire gewezen op de impact van een ongewenste opstelling van ons land wat betreft de rechten van kinderen. Continue reading

Trappen we met de jeugdzorg opnieuw in de val van de ‘ingeboekte besparingen’?

8 november 2021

Zorgvuldig gepland in de eerste week van de mondiale klimaattop in Glasgow presenteert Jan Rotmans, hoogleraar Transities en duurzaamheid aan de Erasmus Universiteit Rotterdam zijn nieuwe boek getiteld Omarm de chaos. Rotmans voorziet de komende decennia een chaotische ontwikkeling op talloze gebieden en hij stelt dat we deze chaos moeten omarmen om er goed doorheen te komen. Opvallend genoeg percipieert Rotmans, medeoprichter van klimaatactiegroep Urgenda, deze door hem verwachte chaos vooral als een ‘morele crisis’. Waar in Nederland, Glasgow en elders in de wereld velen stevige actie van de politiek inzake klimaat- en milieubeheersing verlangen, benadrukt Rotmans nu het belang van een ‘innerlijke transitie’ – ‘het zit ín ons’. Wat je echter ook van zijn bespiegelingen mag vinden, op één punt heeft Rotmans zonder meer gelijk: transities kosten geld. Zoals door bestuurskundigen, planologen en economen al vaak is aangegeven is de gedachte van een ‘budget-neutrale transitie’ een fictie, die al snel leidt tot grotere problemen in plaats van oplossingen. Ingrijpende transities vereisen eerst investeringen. Hoe ingrijpender de transitie, hoe meer en langduriger investeringen noodzakelijk zijn. Continue reading

Financieel toezicht bij jonge veelplegers met schulden

21 oktober 2021

Voor sommige jongeren kan het hebben van schulden een motief vormen om zich schuldig te maken aan criminaliteit. ‘Ik had geld nodig’, klinkt niet zelden als motief als jongeren een vermogensdelict hebben gepleegd. De laatste jaren is er meer aandacht voor de financiële problematiek als achtergrond van criminaliteit onder jongeren. De (jeugd)reclassering heeft veel van hen onder toezicht. In ons jarenlange onderzoek naar jonge veelplegers werd duidelijk dat hun criminele routine in veel gevallen gepaard gaat met onvermogen om rationeel met geld om te gaan. Dat werd onder andere zichtbaar in de manier waarop ze net zo makkelijk met geld smeten en (verkeers)boetes veroorzaakten als delicten pleegden. Daarom heb ik er de afgelopen jaren meermaals voor gepleit dat er meer aandacht komt voor een vorm van ‘financieel toezicht’ bij jonge veelplegers met schulden, met name als er sprake is van beperkte verstandelijke vermogens. Continue reading

Talloze kinderen van gedupeerden Toeslagenaffaire uit huis geplaatst 

20 oktober 2021

In het jeugdbeschermingsrecht behoort een uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) uit 2006 inmiddels tot de klassiekers. Dat betreft de zaak Wallova & Walla versus Tsjechië. Het echtpaar Walla had vijf kinderen, maar ze hadden geen werk en geen huis. Een Tsjechische rechtbank gaf opdracht de kinderen weg te halen bij de ouders en in een jeugdrichting te plaatsen. Het Europees Hof stelde vast dat de Tsjechische rechtbank had erkend dat het fundamentele probleem voor de ouders was dat ze geen huis konden vinden dat geschikt was voor zo’n groot gezin. Er was echter geen twijfel aan hun vermogen om de kinderen op te voeden en daarom oordeelde het Hof dat de Tsjechische autoriteiten het onderliggende probleem hadden ontkend. Ze hadden met andere maatregelen moeten reageren dan de totale scheiding van het gezin, wat alleen mag worden toegepast in geval van een ernstige bedreiging van de ontwikkeling van het kind. Het Hof constateerde bovendien dat de Tsjechische kinderbescherming de ouders niet had geholpen om hun kinderen zo snel mogelijk terug te krijgen. Het Hof concludeerde dat er sprake was van schending van artikel 8 EVRM, dat respect voor het privé-, gezins- en familieleven garandeert. Continue reading

Onmacht … en onjuiste beslissingen

Onderzoek moord 14-jarig meisje eind 2020

19 oktober 2021

Op 28 december 2020 vond in Amsterdam Oost een dramatisch incident plaats. Op die dag werd de 14-jarige Famke K. door haar vader doodgeschoten in diens woning, waarna hij zichzelf om het leven bracht. In opdracht van burgemeester Halsema en wethouder Kukenheim analyseerde Corinne Dettmeijer, voormalig kinderrechter en Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld, de 19 maanden hulpverlening en de rechtsgang die aan deze tragedie vooraf gingen. In haar rapport, dat half oktober verscheen, concludeert zij dat de hulpverleners elk afzonderlijk deze fatale afloop niet hadden kunnen voorkomen, maar dat de jeugdhulpverlening als geheel op meerdere fronten ernstig tekort is geschoten bij het beschermen van de 14-jarige – instellingen hadden niet genoeg expertise in huis, hadden onvoldoende vertrouwen in elkaar, misten gevoel van urgentie en traden niet doortastend op: “Negentien maanden betrokkenheid van jeugdprofessionals terwijl de situatie van de jeugdige alleen maar achteruit ging op alle leefgebieden. En dat terwijl in feite een jaar eerder de zorgen reeds een spoed OTS en een uithuisplaatsing zouden hebben gerechtvaardigd.” Continue reading

Toeristen en straatdealers

28 september 2021

Als er één stad in de wereld is waar het toerisme het sociale leven van de inwoners volledig in de verdrukking heeft gebracht is het wel Venetië. De stad met zijn fragiele, eeuwenoude palazzi kan niet zonder het toerisme, maar de dagelijkse zwerm bezoekers wordt door de meeste bewoners ook als een plaag ervaren. Het aantal inwoners neemt jaarlijks af, jonge generaties zien geen toekomst in de oude stad, huizen zijn onbetaalbaar omdat de eigenaren met het oog op de inkomsten prioriteit geven aan airbnb-verhuur. Vanwege de Corona-maatregelen bleef de dagelijkse tsunami aan toeristen, voornamelijk dagjesmensen, ineens achterwege en behoorde de stad weer even aan de bewoners. Maar deze zomer is de stroom alweer op gang gekomen en zijn zelfs de eerste, reusachtige cruiseschepen met hun wanverhouding tot de historische omgeving als gigantische witte drijvende flatgebouwen ondanks toezeggingen van het bestuur weer dwars door de kwetsbare Italiaanse stad gevaren. Continue reading

Toekomstscenario jeugdbescherming moet van tafel

16 september 2021

Men hoefde geen helderziende te zijn om te voorzien dat de overhaast doorgezette decentralisatie van de jeugdzorg in 2015 in meerdere opzichten slecht zou uitpakken. In elk geval werd al snel duidelijk dat de ingrijpende bezuinigingen waarmee de overheveling van bevoegdheden naar de gemeenten gepaard ging, op volledige onderschatting van de kosten en gevolgen van deze ingreep berustten en dat de afwezigheid van centrale regie voor de bescherming van kinderen en de begeleiding van gezinnen desastreus uitpakte.  Na vele acties, brandbrieven, kritische evaluaties en rapporten zagen de VNG en de ministeries van VWS en Justitie & Veiligheid zich genoodzaakt om in elk geval op het gebied van de jeugdbescherming met voorstellen tot bijsturing te komen. Die voorstellen werden op 30 maart jl gepresenteerd onder de titel Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming.  Continue reading

Jongeren en schulden (2)

12 september 2021

Mijn blog van 6 september eindigde met de opmerking dat het voor de professionals die jongeren proberen te helpen met hun financiële problemen, van groot belang is om zo spoedig mogelijk een eerste concreet succesje te bereiken. Gegeven de ambivalentie waarmee jongeren meestal omgaan met dergelijke hulp kan dit de jongere tenminste het gevoel geven dat de hulp echt ergens toe leidt. Maar hier stuiten de hulpverleners al meteen op een eerste horde: voordat zo’n eerste succesje kan worden geboekt, moet er eerst een serie stappen worden gezet waar de jongeren doorgaans helemaal wars van zijn. Continue reading

Jongeren en schulden

6 september 2021

Nederland staat (opnieuw) op de eerste plaats wat betreft welzijn en welbevinden van de jeugd. En ons land behoort tot de rijkste landen ter wereld.  Toch zegt volgens een recente studie een op de drie Nederlandse achttienjarigen en ouder niet of nauwelijks rond te kunnen komen.  Voor degenen die verstandig met geld kunnen omgaan vormt een krappe beurs op zich een betrekkelijk probleem, vooral als ze goed zijn opgeleid of een goede opleiding volgen. Maar als jongeren moeite hebben met de luxe die sommige leeftijdgenoten zich lijken te kunnen permitteren en als ze hun financiële krapte als tekort in hun voorstelling van zelfstandigheid ervaren, dan kan dit tot uiteenlopende vormen van onverstandig en problematisch gedrag leiden. Dit geldt zeker niet alleen voor degenen met weinig schoolsucces, maar de problemen manifesteren zich daar wel het duidelijkst. Uit ouder onderzoek weten we dat jongeren naarmate ze ouder worden, vaker geld tekort komen. Zo’n 40% van de mbo’ers van 18 jaar en ouder heeft een schuld en een op de vier heeft betalingsachterstanden. En als ze op zichzelf gaan wonen neemt de schuldensituatie toe. Dat betreft zowel schulden bij een bank, een zorgverzekering en mobiele providers als schulden bij vrienden en familie. Continue reading